Otomatik Transfer Paneli (ATS) Nedir? Nasil Calisir?

ATS Nedir ve Ne Ise Yarar?

Otomatik Transfer Sualteri (ATS - Automatic Transfer Switch), sebeke elektrigi ile jenerator arasinda otomatik gecis yapan bir elektrik paneldir. Sebeke kesildiginde jeneratoru otomatik olarak calistirir ve yuku jeneratoreaktarir. Sebeke geri geldiginde ise yuku tekrar sebekeye devreder ve jeneratoru durdurur.

ATS olmadan jenerator kullanildiginda, elektrik kesildiginde elle jeneratoru calistirmak, kablolari baglamak ve elektrik geldiginde tekrar manuel olarak geri donmek gerekir. Bu surecte hem zaman kaybedilir hem de hatali baglanti riski olusur. ATS tum bu sureci otomatiklestirir ve insan hatasini ortadan kaldirir.

ATS Nasil Calisir? (Adim Adim)

ATS paneli, surekli olarak sebeke voltajini izler ve belirlenen esik degerinin altina dusuldugunde otomatik olarak devreye girer. Tipik bir ATS calisma dongusu su adimlari icerir:

• 1. Sebeke izleme: ATS, sebeke voltajini surekli olarak olcer. Normal degerlerde (monofaze: 220V +/-%10, trifaze: 380V +/-%10) sistem bekleme modundadir.
• 2. Kesinti algilama: Sebeke voltaji belirlenen esik degerinin altina duser (ornegin 180V) veya tamamen kesilir. ATS bunu 1-3 saniye icinde alglar.
• 3. Jenerator baslatma komutu: ATS, jeneratoeun elektrikli marsa baslatma komutu gonderir. Jenerator calisir ve devir-voltaj kararli hale gelene kadar bekler (5-10 saniye).
• 4. Yuk transferi: Jenerator kararli calisma devrine ulasinca ATS, yuku sebeke tarafindan jenerator tarafina aktarir. Gecsih suresi genellikle 0,1-0,5 saniyedir.
• 5. Sebeke geri geldiginde: ATS, sebeke voltajinin stabil sekilde geri geldigini algilar ve 30-60 saniye bekledikten sonra yuku tekrar sebekeye devreder.
• 6. Jenerator sogutma ve durma: Yuk devredildikten sonra jenerator 3-5 dakika bos calismaya devam eder (sogutma periyodu), ardindan otomatik olarak durur.

ATS Cesitleri

ATS panelleri yapilarina, kontrol mekanizmalarina ve kullanim alanlarina gore cesitli tiplere ayrilir. Dogru tip secimi, tesisin ihtiyacina ve butcesine gore belirlenir.

• Elektromekanik ATS: Kontaktor ve role tabanli. Basit yapilidair, maliyet dusuktur. Kucuk ve orta guclu jeneratorler icin uygundur. Gecis suresi 50-200 milisaniye.
• Motorlu ATS: Motorlu mekanik sualter. Daha guvenilirdir ve mekanik kilitleme saglar. Orta ve buyuk guclu tesisler icin. Gecis suresi 200-500 milisaniye.
• Statik ATS (STS): Yari iletken (tristor) tabanli. Cok hizli gecis suresi (4-8 milisaniye). Veri merkezi ve kritik IT altyapilari icin. En pahali ATS tipidir.
• Bypass'li ATS: ATS'nin kendisi bakim veya ariza durumundayken manuel gecis yapabilme imkani sunar. Hastane ve kritik tesislerde tercih edilir.

ATS Hangi Durumlarda Gereklidir?

ATS her jenerator icin zorunlu degildir ancak bircok kullanim senaryosunda buyuk avantaj saglar veya yasal olarak zorunludur.

• Zorunlu oldugu durumlar: Hastane, saglik tesisleri, yangin pompasi sistemleri, asansorler, guvenlik sistemleri.
• Siddetle tavsiye edilen durumlar: Veri merkezi, sunucu odasi, soguk depo, kesintisiz uretim hatlari, otel ve konaklama tesisleri.
• Konfor amacli: Ev ve villa yedek gucu, ofis, dukkan. ATS olmadan manuel calistirma da mumkundur ancak ATS konforu artirir.
• Gerekli olmayan durumlar: Kamp, portatif kullanim, gecici saha islerinde genellikle ATS gerekmez.

ATS Montaji ve Ayarlari

ATS paneli, jenerator ile bina elektrik panosu arasina monte edilir. Montaj sirasinda dikkat edilmesi gereken teknik noktalar vardir.

• ATS paneli, jenerator ve sebeke giris noktasina yakin, kuru ve havalandirmali bir alana monte edilmelidir.
• Sebeke ve jenerator girisleri ayri kablolarla baglanmali, kablo kesitleri jenerator akimine uygun olmalidir.
• Mekanik kilitleme mekanizmasi kontrol edilmelidir: Sebeke ve jenerator ayni anda devrede olmamalidir.
• Voltaj algilama esikleri ayarlanmalidir: Monofaze icin genellikle 180V dusus, 200V donus; trifaze icin faz kaybina ve dengesiz yuklenmeye karsi koruma.
• Gecis suresi parametreleri ayarlanmalidir: Jenerator baslatma gecikmesi, yuk devir suresi, sebekeye donus gecikmesi, sogutma suresi.
• Tum ayarlar tamamlandiktan sonra sebeke kesintisi simulasyonu ile test yapilmalidir.

ATS Fiyatlari ve Maliyet Bilgisi

ATS fiyatlari, amperaj kapasitesine, tipine (elektromekanik, motorlu, statik) ve marka/kaliteye gore farklilik gosterir.

• 63 Amper ATS (monofaze, ev tipi): 8.000 - 15.000 TL.
• 100-160 Amper ATS (kucuk isyeri): 15.000 - 30.000 TL.
• 250-400 Amper ATS (orta olcekli tesis): 25.000 - 50.000 TL.
• 630-1000 Amper ATS (buyuk tesis): 45.000 - 90.000 TL.
• 1600+ Amper ATS (endustriyel): 80.000 - 180.000 TL.